Psychologia rozwojowa

Dominika Chojnacka

 

Autyzm dziecięcy

Przybliżenie zespołu Aspergera

Dziecko z zespołem Aspergera i jego rodzina

 

W swojej pracy chciałabym przedstawić podstawowe fakty dotyczące autyzmu dziecięcego – czym jest, jakie są jego cechy charakterystyczne. Chciałabym też omówić jedną z jego odmian – zespół Asperger, zwrócić uwagę na to, jak wygląda sytuacja rodziny, w której jest dziecko z tym zespołem – na jej problem, relacje z otoczeniem.

Autyzm jest rozległym zaburzeniem rozwojowym, które staje się widoczne w ciągu pierwszych 30-tu miesięcy życia. Jest to zaburzenie trudne do diagnozowania, ponieważ ma bardzo zróżnicowany charakter, występuje pod wieloma postaciami - właściwie niemożliwe jest znalezienie dwojga dzieci, u których zaburzenie to miałoby identyczny przebieg. Objawy są w różnym stopniu nasilone, różna jest dynamika zmian. Wszystkie dzieci charakteryzuje jednak wycofanie się z kontaktów społecznych, brak akceptacji zmian w otoczeniu, skłonność do powtarzania pewnych czynności i zachowań – co znaczy to dokładnie, jak może się objawiać, objaśnię w dalszej części pracy.

Obecnie za przyczynę autyzmu wielu badaczy uznaje mikrouszkodzenie i mikrodysfunkcje mózgu – odrzucają tym samym wcześniejszą koncepcję psychoanalityczną, która winą za zaburzenia obarczała rodziców, a w szczególności matkę.

Jak wspomniałam już wcześniej, autyzm ma charakter wielopostaciowy, objawia się na wiele zróżnicowanych sposobów. Starano się więc stworzyć pewną klasyfikację jego symptomów, by ułatwić diagnozę.

Chciałabym tu zaprezentować klasyfikację S.M.B. Pecyny (Pecyna S.M.B., 1998a). Mówi ona o trzech kategoriach syndromów autyzmu:

- pierwsza dotyczy jakościowych zaburzeń stosunków społecznych – w jej obrębie mogą wystąpić objawy:

  • zaburzenie zachowań niewerbalnych,
  • brak kontaktów rówieśniczych,
  • brak potrzeby dzielenia się przeżyciami z innymi ludźmi,
  • brak społecznej lub emocjonalnej wymiany;

- następna kategoria odnosi się do jakościowych zaburzeń komunikacji w kontaktach z innymi, objawy to:

  • upośledzona lub niewykształcona mowa,
  • stereotypowe i powtarzane wyrazy (echolalie),
  • · ˇ brak spontanicznych umiejętności językowych, charakterystycznych dla danego poziomu rozwoju;

 - ostatnia kategoria mówi o ograniczonych i stereotypowych wzorcach zachowań, które manifestują się przez:

  • powtarzanie jednego lub kilku wzorców zainteresowań, odbiegających od normy przyjętej dla danego wieku rozwojowego,
  • przywiązanie do rytuałów, zwyczajów,
  • powtarzanie pewnych sekwencji ruchowych,
  • uporczywe zajmowanie się tylko przedmiotami z pominięciem ludzi.

Podobnie symptomy te ujmuje J. Kruk – Lasocka, nazywając je triadą objawów zaburzeń (Kruk – Lasocka J . 1997).

Większość dzieci autystycznych charakteryzuje się obniżonym poziomem intelektualnym, około 15 % to dzieci o poziomie normalnym, niewielki procent wykazuje się wybitnymi uzdolnieniami.

Choć wydawać się to może niemożliwe – ze względu na rozmiary zaburzeń i ich zróżnicowanie – w wielu przypadkach objęcie terapią dziecka i jego środowiska daje bardzo dobre rezultaty – pomaga mu się odnaleźć w świecie i umożliwia prawidłowe funkcjonowanie. Choć, oczywiście, jest grupa dzieci, którym się to nie udaje (zależy m.in. od okresu, w którym wystąpiły pierwsze objawy autyzmu – im wcześniej, tym rokowania są gorsze).

Chciałabym teraz omówić dokładniej kilka charakterystycznych cech autyzmu, z zaznaczeniem różnic charakterystycznych dla zespołu Aspergera. Najpierw jednak podam ogólną charakterystykę tego zespołu.

Według S.M.B. Pecyny cechują go – podobnie jak autyzm w rozumieniu klasycznym – zaburzenia interakcji społecznych, stereotypowość zainteresowań i aktywności. Zasadniczą różnicą jest brak ogólnego upośledzenia lub opóźnienia mowy i funkcji poznawczych (Pecyna S.M.B. ,1998 [b]).

Zaburzenia interakcji społecznych – można je zaobserwować już u noworodka: nie pragnie on kontaktu fizycznego z matką, często broni się przed pieszczotami. Rodzice mówiąc o tym, stwierdzają, że dziecko trzymane na rękach zachowuje się jak kłoda. Dziecko nie reaguje na głos matki, na nią samą, nie podtrzymuje kontaktu wzrokowego. Jeżeli do momentu wystąpienia objawów autyzmu rozwijała się mowa, następuje jej szybki regres – dziecko przestaje używać jej do porozumiewania się z innymi.

Dziecko unika, wycofuje się z kontaktu z otoczeniem – brak doświadczenia w tej sferze sprawia, że późniejszym okresie nie może nawiązać pozytywnych relacji z rówieśnikami – po prostu nie wie jak się to robi, nie rozumie reguł postępowania, nie umie odczytać sygnałów pozawerbalnych.

Niestety, dzieci z zespołem Aspergera najczęściej swój brak umiejętności w zakresie kontaktów postrzegają jako swój problem, który w okresie dojrzewania może spowodować wycofanie się, życie we własnym świecie, całkowite odrzucenie innych .

Następną zasadniczą cechą autyzmu, którą wcześniej wymieniłam, jest niechęć do zmian – czyli skłonność do rytualizmu w sferze zachowań, pedanteria dotycząca przedmiotów. Każda nowość, najdrobniejsza zmiana wywołuje silny lęk, poczucie zagrożenia. Dziecko, by tego uniknąć, skrupulatnie przestrzega rozkładu dnia, swojego i domowników. Nie toleruje zmian, np. w ułożeniu przedmiotów w takim samym stopniu, jak zmian w nastrojach rodziny. W niektórych przypadkach może wyprowadzić je z równowagi nawet zmiana fryzury osoby bliskiej czy nowe ubranie. Ta potrzeba ładu i porządku jest szczególnie silna u dzieci z zespołem Aspergera – są one niezwykle wyczulone na zmiany (pomaga im w tym doskonała pamięć do szczegółów). Niemożliwe jest ich niezauważalne wprowadzenie – do każdej trzeba je stopniowo przygotować. We wszystkim szukają reguł, zasad, są sztywne w myśleniu, niekorzystnie odbija się to na ich kreatywności. Ta niechęć wobec zmian często bywa przyczyną silnego lęku w obecności osób nieznajomych lub niezbyt dobrze znanych.

Trzecia cecha charakterystyczna to tendencja do powtarzania pewnych zachowań i działań. Można wyróżnić stereotypie – czyli ciągłe powtarzanie bezsensownych słów, sylab czy czynności i fiksacje - nadmierną koncentrację, przywiązanie do pewnych osób, przedmiotów, sytuacji, czy też wyobrażeń. Przykładem stereotypii może być uporczywe skakania na jednej nodze, kręcenie sznurkiem, ostukiwanie kartki trzymanej w jednej ręce palcami drugiej ręki .

Rzadko występują zachowania prowadzące do samouszkodzeń. Mimo, że są postrzegane jako dziwaczne pełnią pozytywną rolę - relaksują, pozwalają dziecku odetchnąć. Podobnie jest w przypadku fiksacji – ciągłe powracanie do pewnych sytuacji, miejsc, rysowanie przedmiotów fiksacji uspokaja. U dzieci z zespołem Aspergera fiksacja wyraża się ciągłym zadawaniem tych samych pytań i oczekiwaniem dokładnie tych samych odpowiedzi, przeprowadzaniem rozmów na te same, znajome tematy.

Cecha, która jest także wspólna dla dzieci autystycznych i dzieci z zespołem Aspergera to zaburzenia sensoryczne – nadwrażliwość lub niewrażliwość na bodźce, nieadekwatne reakcje na nie. Często, zwłaszcza w przypadku dzieci z zespołem Aspergera, jest to przyczyną lęku, dziecko nie potrafi zinterpretować napływających bodźców, odbiera je jako chaos. Zaburzenie powoduje specyficzny sposób zapoznawania się z przedmiotami – przez lizanie, wąchanie.

 

ciąg dalszy >>>

[Strona glowna] [Temat wydania] [Aktualności] [Psychologia społeczna] [Psychologia rozwojowa] [Psychoterapia] [Z pogranicza psychologii] [Język a świat] [Magdalena Nawrocka o depresji i nie tylko] [Hipnoza] [Spojrzenia] [Informatory] [Biblioteka psychologa] [Psychologia w Internecie] [Wieści z PTP] [Spotkania i konferencje] [Projekty badawcze] [Czat] [Współpraca] [Archiwum artykułów] [Redakcja] [Akty prawne]

© Copyright by Psychologia.vel.pl Marcin Zawojski

2001 - 2005

Wszystkie prawa zastrzeżone

webmaster