Temat wydania

Marcin Zawojski

 

O przyjaźni... po przyjacielsku

 

Przyjaźń jest związkiem, w którym uczestniczymy wszyscy. Obojętnie czy pochodzimy z jednego z plemion Konga, mieszkamy w Hongkongu, czy w Białymstoku, obojętnie czy jesteśmy profesorami uniwersytetu, stolarzami, sprzedawczynią wszystkich nas łączą relacje przyjacielskie.

W literaturze psychologicznej brakuje jednoznacznej definicji terminu „przyjaźń". Reisman (1979) definiuje przyjaciela jako kogoś, „kto lubi kogoś innego dobrze mu życzy i wierzy, że te uczucia i dobre intencje są odwzajemnione". Argyle i Handerson (1985) także zauważają brak jednoznaczności w określeniu czym jest przyjaźń. Uważają, że „przyjaciele to ludzie, których lubimy, których towarzystwo sprawia nam przyjemność, z którymi mamy wspólne zainteresowania i razem robimy różne rzeczy, którzy są pomocni i rozumiejący, którym można zaufać, z którymi czujemy się swobodnie i którzy dają nam emocjonalne wsparcie".

Można sądzić, że problem w precyzyjnym określeniu czym jest przyjaźń wynika z trudności w odróżnieniu jej od innych bliskich relacji z innymi ludźmi. Bardzo często mówimy: „To jest mój przyjaciel" mając na myśli kuzyna, z którym jesteśmy spokrewnieni. Żona może powiedzieć: „Mój mąż jest moim najlepszym przyjacielem". Niekiedy mówimy do przyjaciela: „Jesteś dla mnie jak brat". W tym przypadku mamy do czynienia z sytuacją odwrotną - bliski przyjaciel postrzegany jest jak członek rodziny. Czy te zdania powyżej, wskazujące na używanie terminu „przyjaźń", na oznaczenie innych relacji interpersonalnych wskazują na to, że tak naprawdę przyjaźni nie ma? Daleki jestem od takiego stwierdzenia.

Przyjaźń jest związkiem wyjątkowym, który wyróżnia się spośród innych pięcioma głównymi cechami, wyodrębnionymi przez Adelmana, Parksa i Albrechta (1987, por. Stewart red., 2000) : dobrowolnością, równością, wspólną aktywnością, pomocą oraz wparciem emocjonalnym.

    Dobrowolność

Przyjaźń jest relacją, która opiera się na dobrowolności. Nikogo nie można zmusić, aby został naszym przyjacielem, podobnie jak nikt też nie może zmusić nas, abyśmy byli przyjacielem. Dobrowolność różnicuje przyjaźń np. od związków rodzinnych, których nie wybieramy. Adelman, Parks, Albrecht (1987, por. Stewart, 2000) uważają, że „dostrzeganie tej dobrowolności może przydać wsparciu otrzymanemu od przyjaciół większą wartość właśnie dlatego, że otrzymujący je wie, iż było ono dane raczej z wyboru niż z poczucia obowiązku". Nieco inaczej jest, gdy trafiamy wewnątrz większego kręgu przyjaciół. Wówczas nasza wolność wyboru może być ograniczona przez naciski na zawarcie lub utrzymanie przyjaźni w ramach tego kręgu.

    Równość

Relacje przyjacielskie zazwyczaj opierają się na wzajemnym poczuciu, że jesteśmy równi wobec siebie pod względem pozycji społecznej. Taka zasada obowiązuje szczególnie w głębokich relacjach przyjacielskich, w przypadku innych przyjaźni, warunek ten niekoniecznie musi obowiązywać. Tak jest w przypadku np. przyjaźni przełożonego i podwładnego, jednak w tym przypadku potrzebne są zawiłe systemy reguł, które pomocne byłyby w odróżnieniu przejścia od sfery jednej relacji do drugiej.

    Wspólna aktywność

Relacje przyjacielskie cechują się wspólną aktywnością uczestników. Argyle i Handerson (1985, por. Stewart 2000) zauważyli, że „przyjaciół potrzebujemy przede wszystkim, by wspólnie z nimi coś robić, zwłaszcza spędzać wolny czas, wychodzić z domu i bawić się". W przypadku związków rodzinnych i małżeńskich również mamy do czynienia ze wspólną aktywnością, jednak wiele z tych zajęć jest odczuwanych jako podejmowane wspólnie bardziej z poczucia obowiązku niż dla czystej radości z ich wykonywania (Stewart red., 2000).

    Pomoc

Istotą przyjaźni jest pomoc udzielana wzajemnie przez przyjaciół. Może być to pomoc materialna lub duchowa, a czasami i jedna i druga jednocześnie (o pomocy duchowej będzie mowa poniżej). Niektórzy badacze zauważają, że istnieją jednak wyraźne granice pomocy materialnej i przysług oczekiwanych od przyjaciół (Allan, 1983). Na podstawie analiz badań przeprowadzonych nad istotą przyjaźni, stwierdzili oni, że od przyjaciół można oczekiwać jedynie krótkotrwałej pomocy, bardziej doraźnej aniżeli udzielanej przez długi okres czasu.

    Wsparcie emocjonalne

Pozostał nam jeszcze jeden, ważny element przyjaźni — wsparcie emocjonalne. Osobiście uważam, że ranga tego elementu jest tak wielka, że należy go bardziej dokładniej przeanalizować.

Czym jest w takim razie wsparcie emocjonalne? Czy chodzi tu o zwykłe udzielenie wparcia w trudnych chwilach, czy może zakres tego pojęcia jest znacznie większy? Moim zdaniem, nie możemy zawężać znaczenia wsparcia emocjonalnego wyłącznie do pomocy w doraźnych problemach, z pocieszeniem w trudnych chwilach, rozmową. Wsparcie to coś więcej! To możliwość opowiedzenia o intymnych sprawach odnoszących się do naszego życia, bez obawy, że ta druga strona wyjawi nasz sekret innym. Każdy z nas ma pewne tajemnice, którymi nie chce dzielić się z innymi z różnych powodów, np. tego, że moglibyśmy zostać odrzuceni przez środowisko, poczuć się niezrozumiali lub też po prostu coś moglibyśmy stracić coś dla nas cennego. W przypadku prawdziwych przyjaźni tych możliwych zagrożeń ze strony innego człowieka po prostu nie ma. Od przyjaciela oczekujemy wsparcia i zrozumienia. Często jawnie, bez skrępowania prosimy o pomoc w trudnej sytuacji i zazwyczaj ją otrzymujemy. Przyjaciel spełnia potrzebę akceptacji. Rozwija w nas to co wartościowe i wskazuje na to, nad czym powinniśmy popracować, aby nasze stosunki z innymi były bardziej pełne.

Wymienione powyżej elementy przyjaźni nie są jednymi, które wyznaczają ramy przyjaźni. Z pewnością istnieją inne. Moim celem, było zwrócenie uwagi na te najbardziej znaczące, które wyznaczają naturę przyjaźni.

 

MARCIN ZAWOJSKI jest pedagogiem, w czerwcu 2002 r. obronił pracę magisterską z zakresu psychologii wartości na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w Białymstoku; jest również studentem III roku psychologii na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytetu Kard. Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

___________________________________________________________________________________________

[Strona glowna] [Temat wydania] [Aktualności] [Psychologia społeczna] [Psychologia rozwojowa] [Psychoterapia] [Z pogranicza psychologii] [Język a świat] [Magdalena Nawrocka o depresji i nie tylko] [Hipnoza] [Spojrzenia] [Informatory] [Biblioteka psychologa] [Psychologia w Internecie] [Wieści z PTP] [Spotkania i konferencje] [Projekty badawcze] [Czat] [Współpraca] [Archiwum artykułów] [Redakcja] [Akty prawne]

© Copyright by Psychologia.vel.pl Marcin Zawojski

2001 - 2005

Wszystkie prawa zastrzeżone

webmaster