Temat wydania

Marcin Zawojski

 

Świat nieśmiałych studentów cz. 2

 

Przyczyny nieśmiałości

 

Istnieje bardzo wiele różnorodnych przyczyn występowania nieśmiałości. Badani najczęściej wskazywali na brak wiary w siebie (99,9%) oraz na obawę przed negatywną oceną (66,6%). Obie odpowiedzi można powiązać z pojęciem zaniżonej samooceny. Osoba nieśmiała, podobnie jak osoba z zaniżoną samooceną, boi się i nie inicjuje kontaktów z innymi ludźmi, postrzega siebie jako kogoś gorszego od innych, często też prowadzi samotniczy tryb życia.

Najniżej w hierarchii możliwych przyczyn nieśmiałości znalazło się przywiązanie do niespołecznych zainteresowań, hobby. Na tę przyczynę zwróciło uwagę 12,5% badanych. Spośród przebadanych studentów tylko jedna osoba wskazała na brak konkretnych umiejętności społecznych jako przyczynę nieśmiałości. Wynik ten zaskakuje i jest nowością w badaniach tego typu. Definicje nieśmiałości sformułowane przez współczesnych psychologów uznają brak umiejętności społecznych za jedną z głównych cech osoby dotkniętej tym problemem. Badani studenci nie dostrzegli związku pomiędzy byciem osobą nieśmiałą a niskim poziomem lub brakiem zdolności interpersonalnych.

    Samoświadomość

Należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną, bardzo ważną przyczynę nieśmiałości - nadmiernie rozwiniętą samoświadomość.

Badania Bussa i współpracowników (Fenigstein, Scheier, Buss, 1975) ujawniły fakt, że ponad 85% osób, które uważają się za nieśmiałe przyznaje się, że nadmiernie przejmuje się sobą. Ta samoświadomość ma zarówno charakter publiczny jak i prywatny.

Publiczna samoświadomość przejawia się w trosce o to, jak odbierają nas inni: Jakie robię na nich wrażenie?, Co oni o mnie myślą?, Czy mnie lubią? Nieśmiały z rozwiniętą samoświadomością publiczną często niepokoi się o styl swojego działania, dba o sposób prezentacji własnej osoby, przywiązuje dużą wagę do “właściwego” ubioru, zamartwia się myślami czy zrobi dobre wrażenie i jakie myśli formułują inni na jego temat.

Natomiast “prywatna samoświadomość - według Zimbardo (przyp. M. Z.) - to psychika zwrócona ku sobie. Nie jest to po prostu proces polegający na zwróceniu się do wewnątrz, lecz negatywna treść jej koncentracji na sobie” (Zimbardo, 1994). Osoba nieśmiała o rozwiniętej prywatnej samoświadomości często uważa siebie za gorszą, brzydszą, a także głupszą od innych. Jej myśli koncentrują się wokół niej samej. Dokładnie analizuje siebie, motywy własnych zachowań; jest uwrażliwiona na swoje wewnętrzne odczucia i zmiany nastroju.

    Nieśmiałość publiczna i prywatna

Rozróżnienie pomiędzy dwoma rodzajami samoświadomości można rozciągnąć na nieśmiałość. Pilkonis (1976) wyodrębnił dwa typy osób nieśmiałych: nieśmiałych publicznie i prywatnie. Do pierwszej grupy zalicza osoby, które znacznie bardziej w porównaniu z innymi zamartwiają się swoim “dziwnym” zachowaniem i nieumiejętnością stosownego reagowania w sytuacjach społecznych. Jednostki te cechują się dużym wskaźnikiem introwertyzmu, nie są w stanie powiedzieć właściwym ludziom o swoich lękach, niepewności, o swoich zaletach i pragnieniach. W trudnych sytuacjach osoby te zmuszone są liczyć wyłącznie na siebie. Barbara Narwas-Napierała (1995) mówiąc o cechach osób nieśmiałych publicznie wskazuje na niezręczne zachowanie pojawiające się przy próbach zabierania głosu objawiające się drżeniem głosu, jąkaniem, zaburzeniami artykulacji, niezręcznością i nienaturalnością w działaniu. Nieśmiałość prywatna dotyczy głównie osób ekstrawertywnych. Osoba nieśmiała prywatnie wiedzie zazwyczaj lepsze życie aniżeli osoba dotknięta nieśmiałością publiczną. Wiedząc, co należy robić, żeby zadowolić innych, być akceptowanym zdolna jest odnieść sukces o ile jest kompetentna. W ten sposób tłumaczy się szybkie awanse na kolejne szczeble kariery zawodowej osób, które określają siebie jako nieśmiałe. Jednostki, których nieśmiałość ma charakter prywatny cechują się: doznawaniem poczucia dyskomfortu psychicznego w sytuacjach społecznych interakcji, na które składają się: zakłócenie emocjonalne i jego fizjologiczne symptomy, poczucie lęku i negatywna (zaniżona) samoocena. Lęki, które doświadczają osoby nieśmiałe skrywane są wewnątrz ich samych, dlatego też otoczenie nie zawsze dowiaduje się o nich. Maskowanie lęków dla środowiska zewnętrznego odbywa się za pomocą dobrze wytrenowanych, właściwych umiejętności społecznych.

    Lęk

Nieśmiałość nazywana jest często alterfobią, efektem widowni, bądź lękiem interakcyjnym (Zimbardo, Lindgren, 1976) - jest to swoista odmiana lęku: “lęk aktualizujący się w sytuacji interakcji społecznej, niepokój wywołany przez inne osoby i sytuacje społecznych interakcji, zwłaszcza takie, w których jednostka nieśmiała jest w centrum zainteresowania innych ludzi i skupia uwagę na sobie (ekspozycja społeczna) bądź takie, w których istnieje potencjalna bądź rzeczywista możliwość oceny jej przez innych ludzi (sytuacja odpowiadania wobec nauczyciela i klasy, zabieranie głosu w dyskusji i rozmowie, wygłaszanie referatu)” (Narwas-Napierała, 1995). Lęk ten przyjmuje postać negatywnej oceny własnej osoby i swojego zachowania. Przewidywanie takiej oceny, na skutek zaniżonej samooceny i poczucia niemożności sprostania społecznym wymaganiom, doprowadza do zaburzeń w zachowaniu jednostki. Najczęstszymi zaburzeniami tego typu są: dezorganizacja i obniżenie poziomu działania objawiające się jąkaniem, trudnościami wypowiadania się wraz z towarzyszącymi im symptomami, tj.: unikanie kontaktu wzrokowego, wycofywanie się z kontaktów interpersonalnych, biernością społeczną.

Koniec części drugiej

-----------------------------------------

Fenigstein A., Scheier M. F., Buss A. H. (1975). Public and Private Self Consciousness: Assessment and Theory [w:] Journal of Clinical Psychology, Nr 4/75, ss. 522-527.

Narwas-Napierała B. (1995). Nieśmiałość dorosłych. Geneza, diagnostyka, terapia. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humarniora.

Pilkonis P. A. (1976). Shyness: Public behaviour and Private Experience, praca doktorska, Stanford University.

Zimbardo P. G. (1994). Nieśmiałość. Co to jest? Jak sobie z nią radzić? Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Zimbardo P. G., Lindgren H. (1976). Psychology of Personal Development. Wiley.

Przeczytaj inne artykuły na ten temat:

 Świat nieśmiałych studentów cz. 1 - Marcin Zawojski

 Nieśmiałość - Aneta Wilczyńska

MARCIN ZAWOJSKI jest pedagogiem, w czerwcu 2002 r. obronił pracę magisterską z zakresu psychologii wartości na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w Białymstoku; jest również studentem III roku psychologii na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytetu Kard. Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

___________________________________________________________________________________________

[Strona glowna] [Temat wydania] [Aktualności] [Psychologia społeczna] [Psychologia rozwojowa] [Psychoterapia] [Z pogranicza psychologii] [Język a świat] [Magdalena Nawrocka o depresji i nie tylko] [Hipnoza] [Spojrzenia] [Informatory] [Biblioteka psychologa] [Psychologia w Internecie] [Wieści z PTP] [Spotkania i konferencje] [Projekty badawcze] [Czat] [Współpraca] [Archiwum artykułów] [Redakcja] [Akty prawne]

© Copyright by Psychologia.vel.pl Marcin Zawojski

2001 - 2005

Wszystkie prawa zastrzeżone

webmaster